Xác định nhu cầu đầu tư và sàng lọc đề xuất dự án
Một đề xuất dự án cần bắt đầu từ vấn đề cần giải quyết: ai đang bị ảnh hưởng, công trình hiện có đáp ứng đến đâu và đầu tư sẽ tạo ra kết quả gì. Bước này giúp cơ quan cấp xã chuẩn bị dữ liệu trước khi phân loại dự án và lập hồ sơ chủ trương đầu tư.
Phạm vi và điều kiện bắt đầu
Áp dụng khi đơn vị sử dụng, bộ phận chuyên môn hoặc UBND cấp xã ghi nhận nhu cầu đầu tư công có cấu phần xây dựng. Đây là bước sàng lọc và tổ chức công việc nội bộ; phiếu ghi nhận nhu cầu trong bài không phải một thủ tục phê duyệt chủ trương đầu tư riêng.
Trước hết xác định công việc dự kiến dùng vốn đầu tư công hay kinh phí thuộc chế độ khác. Dự án sử dụng toàn bộ hoặc một phần vốn đầu tư công thuộc khái niệm dự án đầu tư công; nguồn vốn gồm vốn ngân sách nhà nước chi cho đầu tư công và nguồn thu hợp pháp dành để đầu tư theo luật. Khoản 14, 24 Điều 4 Luật Đầu tư công.
Tên “sửa chữa” hoặc “xây mới” chưa đủ để chọn quy trình. Việc dùng chi thường xuyên để sửa chữa, cải tạo, nâng cấp và các công việc thuộc phạm vi quy định phải xác định theo chế độ ngân sách tương ứng. Khoản 2 Điều 2 Nghị định 85/2025/NĐ-CP, được sửa đổi tại khoản 2 Điều 1 Nghị định 275/2025/NĐ-CP.
Chủ thể và trách nhiệm
Đơn vị đề xuất mô tả nhu cầu, cung cấp dữ liệu hiện trạng và thông tin về vận hành sau đầu tư. Bộ phận được giao tổng hợp kiểm tra quy hoạch, danh mục dự án và nguồn kinh phí dự kiến; lưu các vấn đề chưa đủ bằng chứng để bổ sung. Việc phân công trong bước này cần thể hiện rõ đầu mối và sản phẩm phải nộp.
Khi chuyển sang lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư thuộc thẩm quyền UBND, trách nhiệm giao lập, tổ chức thẩm định và chỉ đạo hoàn thiện được xác định theo Điều 28. Không dùng một cuộc họp thống nhất nhu cầu để thay quyết định của chủ thể có thẩm quyền. Điều 28 Luật Đầu tư công.
Quy định cần nắm
Điều kiện quyết định chủ trương đầu tư gồm sự phù hợp với chiến lược, kế hoạch và quy hoạch; tránh trùng lặp; phù hợp khả năng cân đối vốn và huy động nguồn lực; bảo đảm hiệu quả và phát triển bền vững. Những nội dung này cần được xem xét sớm, trước khi dành nguồn lực lập hồ sơ chi tiết. Khoản 1–5 Điều 19 Luật Đầu tư công.
Không mặc định mọi nhiệm vụ đều phải có quyết định chủ trương đầu tư. Nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư và các trường hợp khác tại khoản 6 Điều 19 có chế độ riêng. Khi sàng lọc, ghi rõ dự án thuộc hay không thuộc trường hợp này và tài liệu chứng minh. Khoản 6 Điều 19 Luật Đầu tư công.
Quy trình thực hiện
| Bước | Người thực hiện | Công việc | Đầu ra cần lưu |
|---|---|---|---|
| 1 | Đơn vị đề xuất | Mô tả vấn đề, đối tượng phục vụ, hậu quả nếu chưa đầu tư; xác định đơn vị quản lý công trình | Phiếu nhu cầu có người chịu trách nhiệm |
| 2 | Đầu mối tổng hợp và đơn vị sử dụng | Thu thập ảnh, hồ sơ công trình, công suất, tình trạng sử dụng; khảo sát hiện trạng phù hợp với mục đích sàng lọc | Hồ sơ hiện trạng và danh sách dữ liệu còn thiếu |
| 3 | Bộ phận chuyên môn | Đối chiếu quy hoạch và kế hoạch; ghi số văn bản, vị trí, nội dung phù hợp hoặc vướng mắc | Bảng đối chiếu quy hoạch, kế hoạch |
| 4 | Đầu mối quản lý đầu tư công | Kiểm tra dự án đã có chủ trương, quyết định đầu tư hoặc đang chuẩn bị để phát hiện trùng phạm vi | Danh sách dự án liên quan và kết quả kiểm tra |
| 5 | Bộ phận tài chính phối hợp | Xác định chế độ kinh phí, nguồn vốn dự kiến, tài liệu hỗ trợ khả năng bố trí; nhận diện chi phí vận hành | Thông tin nguồn kinh phí sơ bộ |
| 6 | Đầu mối tổng hợp | So sánh phương án sửa chữa, cải tạo, xây mới hoặc giải pháp tổ chức; đề xuất việc làm tiếp theo | Phiếu sàng lọc và kiến nghị |
Quy trình trên là cách tổ chức hồ sơ của BuildSIA. Điều kiện pháp lý khi quyết định chủ trương vẫn phải đối chiếu Điều 19. Khảo sát hiện trạng phục vụ ghi nhận nhu cầu cũng cần phân biệt với khảo sát xây dựng phục vụ lập dự án ở giai đoạn tiếp theo. Điểm a khoản 1 Điều 4 Nghị định 217/2026/NĐ-CP.
Hồ sơ và bảng kiểm
Sử dụng BM01 — Phiếu ghi nhận nhu cầu. Đính kèm tài liệu hiện trạng, văn bản quy hoạch có liên quan, kết quả kiểm tra trùng lặp và thông tin kinh phí.
- Vấn đề cần giải quyết có dữ liệu hoặc bằng chứng hiện trạng.
- Mục tiêu dự kiến đo được và xác định được đối tượng phục vụ.
- Công việc đã được nhận diện theo chế độ vốn, chưa chỉ dựa vào tên gọi.
- Có kết quả đối chiếu quy hoạch và dự án liên quan.
- Có đầu mối cung cấp thông tin nguồn vốn và đơn vị vận hành sau đầu tư.
- Vấn đề chưa rõ có người phụ trách và thời điểm bổ sung.
Tình huống và lỗi thường gặp
Công trình xuống cấp: một trường học đề nghị sửa mái và bổ sung phòng học. Tách rõ phần xử lý hư hỏng và phần tăng quy mô; đối chiếu phạm vi, nguồn kinh phí và chế độ quản lý của toàn bộ đề xuất trước khi phân loại. Không kết luận tất cả là chi thường xuyên chỉ vì tên đề xuất có chữ “sửa chữa”.
Hai đề xuất cùng giải quyết ngập: xã đang đề xuất tuyến thoát nước trong khi dự án khác đã có quyết định chủ trương đầu tư cùng khu vực. Cần đối chiếu phạm vi phục vụ, vị trí và hạng mục để kết luận có trùng lặp hay chỉ kết nối bổ sung. Nếu trùng, chỉnh phạm vi trước khi lập báo cáo.
Một lỗi khác là coi ý kiến đồng ý nghiên cứu của cơ quan có thẩm quyền như cam kết vốn. Trong phiếu nhu cầu, ghi đúng nội dung của văn bản và chuyển phần cân đối vốn sang bước thẩm định phù hợp.
Điều kiện chuyển bước
Chuyển PC-02 khi đã nhận diện nhu cầu, hiện trạng, phương án sơ bộ và chế độ kinh phí dự kiến đủ để phân loại. Nếu quy hoạch, phạm vi hoặc nguồn kinh phí chưa rõ, tiếp tục xác minh và ghi nhận việc còn thiếu. Nếu thuộc trường hợp không phải quyết định chủ trương, ghi căn cứ để chọn đường đi tương ứng.